اگر سیارکی در سال 2032 به ماه برخورد کند، چه پیامدهایی ممکن است برای زمین داشته باشد؟
به گزارش لوکو، شب آرامی را تصور کن که ماه، همان جرم آشنای همیشگی آسمان، ناگهان به صحنهٔ یک انفجار کیهانی تبدیل می گردد. در سکوت فضا، جرمی سنگین با سرعتی غیرقابل تصور به سطح ماه برخورد می نماید و نوری خیره کننده تاریکی شب را می شکافد. این تصویر صرفاً خیال پردازی نیست، بلکه سناریویی است که اخترشناسان برای سال 2032 آن را کاملاً منتفی نمی دانند. احتمال برخورد یک سیارک نسبتاً بزرگ با ماه کم است اما آن قدر هم ناچیز نیست که نادیده گرفته گردد. پژوهشگران از هم اکنون در حال آنالیز پیامدهای چنین رویدادی هستند، نه فقط برای ماه بلکه برای زمین و زیرساخت های فضایی آن. پرسش اصلی این است که اگر برخورد سیارک با ماه رخ دهد، اثرات آن تا کجا توسعه پیدا می نماید. پاسخ این پرسش می تواند نگاه ما به ایمنی فضایی و آیندهٔ فعالیت های مداری را تغییر دهد.
سیارک 2024 YR4 و احتمال برخورد با ماه
سیارکی با نام 2024 YR4، جرمی حدود شصت متر قطر دارد و مسیر مداری آن توجه اخترشناسان را به خود جلب نموده است. محاسبات کنونی نشان می دهد که در تاریخ 22 دسامبر 2032 حدود چهار درصد محتمل است این سیارک مستقیماً با ماه برخورد کند. این عدد در نگاه اول کوچک به نظر می رسد، اما در مقیاس رویدادهای کیهانی چندان هم ناچیز نیست. چنین احتمالی باعث شده سناریوهای مختلف از هم اکنون آنالیز شوند. اگر برخورد رخ دهد، انرژی آزادشده معادل انفجار یک سلاح گرماهسته ای میانه خواهد بود. این مقدار انرژی برای ماه، که جو محافظ ندارد، اثری بسیار چشمگیر خواهد داشت. پژوهشگران تأکید می نمایند که چنین رویدادی در دوران ابزارهای پیشرفتهٔ رصدی، فرصتی علمی کم سابقه محسوب می گردد.
انفجاری که سطح ماه را دگرگون می نماید
در صورت برخورد سیارک با ماه، سنگ های سطحی در لحظه تبخیر می شوند و پلاسمای داغی شکل می گیرد که از فاصلهٔ زمین هم قابل مشاهده خواهد بود. این انفجار می تواند ده ها برابر قدرتمندتر از برخورد شهاب سنگ کوچکی باشد که در سال 2013 روی ماه ثبت شد. برآوردها نشان می دهد دهانه ای با قطر تقریبی یک کیلومتر و عمقی بیش از صد و پنجاه متر شکل خواهد گرفت. در مرکز این دهانه، حوضچه ای از سنگ مذاب باقی می ماند که روزها در حال سرد شدن است. همین فرآیند سرد شدن برای اخترفیزیک دانان و زمین شناسان ماه اهمیتی حیاتی دارد. زیرا تا به امروز چنین رویدادی با این مقیاس و با امکان مشاهدهٔ دقیق رخ نداده است. برخورد سیارک با ماه می تواند مانند آزمایشگاهی طبیعی عمل کند که داده های واقعی را جایگزین شبیه سازی های نظری می نماید.
فرصتی نادر برای شناخت درون ماه
یکی از مهم ترین پیامدهای این برخورد، ایجاد لرزه ای سراسری در ماه است که به آن ماه لرزه (Moonquake) گفته می گردد. شدت این لرزش می تواند به بزرگی پنج برسد که تا به امروز نمونه ای قوی تر از آن ثبت نشده است. امواج این لرزه در سراسر ساختار ماه منتشر می شوند و اطلاعاتی ارزشمند دربارهٔ ترکیب درونی آن فراهم می نمایند. آنالیز این امواج به پژوهشگران اجازه می دهد بدون هیچ مداخلهٔ مصنوعی، لایه های درونی ماه را بهتر بشناسند. این داده ها برای درک تاریخ شکل گیری ماه و تکامل آن اهمیت بنیادی دارند. به همین علت بعضی دانشمندان این برخورد احتمالی را فرصتی علمی می دانند که شاید هرگز تکرار نگردد. البته این نگاه خوش بینانه تنها یک روی ماجراست و سوی دیگر آن نگرانی های جدی تری را در بر دارد.
پرتاب آوار ماه و رسیدن اثرات برخورد به زمین
برخورد سیارک با ماه فقط یک رویداد محلی روی سطح آن نخواهد بود. انرژی آزادشده بخشی از مواد سطح ماه را با سرعتی بسیار بالا به فضا پرتاب می نماید. بخشی از این آوار وارد مسیرهایی می گردد که در نهایت به نزدیکی زمین می رسند. شبیه سازی ها نشان می دهند که چند صد کیلوگرم از این مواد می توانند از جو زمین عبور نمایند. این ذرات هنگام ورود به جو دچار اصطکاک شدید می شوند و به شکل شهاب سنگ های درخشان دیده خواهند شد. هرچند بیشتر این مواد در جو می سوزند، اما بعضی قطعات بزرگ تر می توانند به سطح زمین برسند. این پدیده از نظر علمی نوعی بازگشت طبیعی نمونه های ماه به زمین محسوب می گردد. نمونه هایی که البته به شدت داغ و دگرگون شده اند.
بارش شهاب سنگی بی سابقه در آسمان زمین
یکی از چشمگیرترین پیامدهای برخورد سیارک با ماه، نمایش بصری آن در آسمان زمین است. برآوردها نشان می دهد در اوج این رویداد ممکن است تا بیست میلیون شهاب در هر ساعت وارد جو زمین شوند. این عدد در مقیاس پدیده های نجومی کاملاً استثنایی است. بسیاری از این شهاب ها با چشم غیرمسلح قابل مشاهده خواهند بود. در میان آن ها صدها گلولهٔ آتشین یا همان آتش گوی (Fireball) نیز دیده می گردد که درخشش بسیار بیشتری دارند. چنین نمایشی می تواند یکی از تماشایی ترین رویدادهای آسمانی قرن باشد. اما این زیبایی با نگرانی هایی همراه است که فراتر از تماشای آسمان شب می رود. زیرا همهٔ شهاب ها فقط در آسمان باقی نمی مانند.
منطقه ها در معرض ریزش بقایای ماه
مدل های مداری نشان می دهند که مسیر ورود بیشتر بقایای ماه به جو زمین تصادفی نخواهد بود. بعضی منطقه ها جغرافیایی بیشتر در معرض این ریزش قرار می گیرند. جنوب قارهٔ آمریکا، شمال آفریقا و شبه جزیرهٔ عربستان از جمله نواحی محتمل هستند. هرچند بسیاری از این منطقه ها تراکم جمعیتی کمتری دارند، اما خطر به طور کامل منتفی نیست. حتی سقوط چند کیلوگرم سنگ فضایی در یک منطقهٔ شهری می تواند خسارت زا باشد. افزون بر این، پیش بینی دقیق محل فرود قطعات بزرگ کار ساده ای نیست. همین عدم قطعیت، موضوع را از یک نمایش نجومی به مسئله ای ایمنی تبدیل می نماید. با این حال، بزرگ ترین نگرانی دانشمندان جای دیگری است.
تهدید جدی برای ماهواره ها و زیرساخت مداری
بقایای پرتاب شده از ماه تنها به سطح زمین محدود نمی شوند. بخش بزرگی از آن ها وارد مدارهای نزدیک زمین می شوند. این ذرات می توانند با ماهواره ها برخورد نمایند و زنجیره ای از برخوردهای ثانویه را شروع نمایند. چنین شرایطی به پدیده ای به نام سندروم کسلر (Kessler Syndrome) منجر می گردد. در این حالت، افزایش آوار مداری می تواند استفادهٔ ایمن از فضا را برای سال ها یا حتی دهه ها مختل کند. سامانه های ناوبری، اینترنت ماهواره ای و بسیاری از خدمات روزمره به این زیرساخت ها وابسته اند. از کار افتادن آن ها تنها یک مشکل علمی یا فنی نیست، بلکه مستقیماً زندگی مدرن را تحت تأثیر قرار می دهد. به همین علت، بعضی نهادهای فضایی این سناریو را بسیار جدی دنبال می نمایند.
دو راهی علم و ایمنی جهانی
برخورد سیارک با ماه از یک سو فرصتی علمی بی همتا فراهم می نماید. داده هایی که از چنین رویدادی به دست می آید، شاید در هیچ شرایط مصنوعی قابل فراوری نباشد. از سوی دیگر، ریسک های آن محدود به ماه نیست و به زمین و مدارهای اطراف آن توسعه می یابد. همین تضاد باعث شده بحث هایی دربارهٔ مأموریت انحراف مسیر سیارک مطرح گردد. تغییر جزئی مسیر می تواند احتمال برخورد را به صفر نزدیک کند. اما این تصمیم به معنای از دست دادن یک آزمایش طبیعی نادر نیز خواهد بود. در نهایت، بشر باید میان کنجکاوی علمی و حفظ ایمنی زیرساخت های حیاتی خود تعادل برقرار کند. این انتخاب، بیش از آن که فنی باشد، تصمیمی راهبردی و جمعی است.
خلاصهٔ نهایی
برخورد احتمالی سیارک با ماه در سال 2032 رویدادی کم احتمال اما علمی و راهبردی است.
این برخورد می تواند اطلاعات بی سابقه ای دربارهٔ ساختار درونی ماه و فرآیندهای پرانرژی فضایی فراهم کند.
در عین حال، پرتاب آوار ماه خطرهایی واقعی برای ماهواره ها و زیرساخت های مداری زمین ایجاد می نماید.
تصمیم نهایی میان مداخله برای انحراف سیارک یا پذیرش پیامدهای آن، توازنی حساس میان علم و ایمنی جهانی می طلبد.
سؤالات رایج (FAQ)
آیا برخورد سیارک با ماه می تواند مستقیماً به زمین آسیب بزند؟
برخورد مستقیم با زمین رخ نمی دهد، اما بخشی از بقایای ماه می تواند وارد جو زمین گردد. بیشتر این ذرات می سوزند و تنها تعداد محدودی ممکن است به سطح برسند. خطر گسترده برای جمعیت زمین پایین ارزیابی می گردد.
چرا این برخورد برای دانشمندان تا این حد مهم است؟
چنین رویدادی امکان مشاهدهٔ یک برخورد پرانرژی واقعی را فراهم می نماید. داده های به دست آمده دربارهٔ لرزه های ماه و شکل گیری دهانه ها بسیار ارزشمند هستند. این اطلاعات در شرایط آزمایشگاهی قابل بازفراوری نیستند.
آیا این رویداد باعث اختلال در اینترنت و ناوبری می گردد؟
در صورت افزایش شدید آوار مداری، احتمال آسیب به ماهواره ها وجود دارد. این شرایط می تواند سامانه های ناوبری و ارتباطی را تحت تأثیر قرار دهد. به همین علت موضوع برای نهادهای فضایی بسیار جدی است.
احتمال وقوع این برخورد چقدر قطعی است؟
در حال حاضر احتمال برخورد حدود چهار درصد برآورد می گردد. این عدد ممکن است با به روزرسانی داده های مداری تغییر کند. هنوز هیچ قطعیتی دربارهٔ وقوع یا عدم وقوع آن وجود ندارد.
آیا امکان جلوگیری از برخورد سیارک با ماه وجود دارد؟
از نظر فنی، مأموریت انحراف مسیر سیارک ممکن است. اما چنین اقدامی هزینه بر و نیازمند اجماع جهانی است. تصمیم گیری نهایی به ارزیابی دقیق ریسک ها و منافع علمی بستگی دارد.
منبع
دکتر علیرضا مجیدی
پزشک، نویسنده و بنیان گذار وبلاگ خبرنگاران
دکتر علیرضا مجیدی، نویسنده و بنیان گذار وبلاگ خبرنگاران .
با بیش از 20 سال نویسندگی ترکیبی مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!
دربارهٔ علیرضا مجیدی در خبرنگاران